Artyści

SACHNA (Kirgistan)

Sztuka akynów, kirgiskich opowiadaczy eposów znajduje się na światowej liście dziedzictwa niematerialnego UNESCO.

Artyści Sakhny odtwarzają eposy Kirgizów przy wykorzystaniu współczesnych środków teatralnych; łączą elementy teatru, muzyki, rzeźby. W pamięci na długo pozostaje szaman zapadający w trans, specyficzna „urywana” rytmika muzyki, rytualne tańce, nakładające się na siebie dźwięki i nierzeczywiste światło, przy czym całość to swoiste zaproszenie w rejony innych doświadczeń.

Sakhna (w polskim tłumaczeniu po prostu „scena”) jest pierwszą w kirgiskiej kulturze próbą odrodzenia tradycji rytualnych, wędrownych teatrów. Zespół powstał w 2002 r. przy pomocy szwajcarskiej fundacji, która realizuje program rozwoju kultury i sztuki w Kirgistanie. Celem jego twórców jest przekazanie młodym ludziom za pośrednictwem teatru duchowości ich przodków. Dlatego artyści dążą do twórczego spotkania tradycji ze współczesnością.
Podstawą repertuaru teatru są dawne eposy kirgiskie (a jest ich w tej kulturze ponad 40), do niedawna niemal całkowicie zapomniane. Artyści zrealizowali jak dotąd dwa spektakle: „Kereez” w 2003 roku oraz "Kurmanbek" w 2004. Obydwa powstały w ramach projektu ”Odrodzenie eposu Kirgizów poprzez teatr wędrowny” i zostały nagrodzone, bardzo szybko przynosząc młodemu zespołowi uznanie i popularność. „Kurmanbek” opowiada o trudnym przełomie XVI i XVII wieku, kiedy wiele koczowniczych plemion żyjących w Kirgizji zagrożonych było wyginięciem.
Sakhna współpracuje z wieloma zespołami w obszarze euroazjatyckim, m.in. z Polski, Francji, Rosji, Kazachstanu, Uzbekistanu, Tadżykistanu, Niemcami, Szwajcarią.
„Na pustej scenie, przy minimum dekoracji (kilka żerdzi owiniętych sznurem), w niezwykłym oświetleniu odtworzona został pradawna rzeczywistość. Pojawili się w niej epiccy bohaterowie, którzy przemówili z niezwykłą siłą i namiętnością... Aktorzy grający w tym przestawieniu poprzez medytację próbowali zbliżyć się do źródeł dawnej kultury Kirgizów. Być może dlatego cała grupa jest tak niezwykła i wyrazista. Aktorzy ruszają się, oddychają, brzmią jak jeden organizm.”

“Dominującą wśród kirgiskich koczowników formą ekspresji kulturalnej jest narracja eposów, która przetrwała przez wieki wyłącznie w formie przekazu ustnego. Sztuka akynów – kirgiskich opowiadaczy eposów, łączy w sobie śpiew, performance, improwizację i kompozycję muzyczną. Eposy są przedstawiane podczas uroczystości religijnych, prywatnych obchodów okolicznościowych i świąt narodowych. Tradycja ta jest żywa głównie w północnych i południowych regionach obecnej Republiki Kirgiskiej. Unikatowość eposów kirgiskich polega przede wszystkim na ich porywającej dramatycznej fabule i filozoficznych fundamentach. Ponadto, stanowią one prawdziwą ustną encyklopedię kirgiskich wartości społecznych, wiedzy o kulturze i historii. Ważnym eposem kirgiskim jest licząca tysiąc lat trylogia Manas, w skład której wchodzą eposy Manas, Semetej i Sejtek. To arcydzieło jest warte uwagi nie tylko ze względu na swoją wyjątkową długość (jest 16 razy dłuższe od Iliady i Odysei Homera), ale również ze względu na bogactwo treści. Łącząc fakt z legendą, Manas uwiecznia ważne wydarzenia z burzliwych dziejów historii Kirgistanu, począwszy od IX wieku. Kirgizi zachowali również ponad czterdzieści „mniejszych” eposów. Podczas gdy Manas jest eposem wyłącznie narracyjnym, natomiast krótsze dzieła są na ogół przedstawiane przy akompaniamencie komuza, kirgiskiej trzystrunowej lutni. Każdy epos ma swój charakterystyczny temat, melodię i styl narracji. Akyni byli kiedyś wysoce szanowanymi ludźmi, którzy podróżowali z regionu do regionu i często uczestniczyli w konkursach opowiadania historii. Byli podziwiani za ekspresję gestów, intonację, żywą mimikę, doskonale pasującą do przesyconej emocjami treści eposu. W latach 20. pierwsza część trylogii Manas została zapisana w oparciu o ustną interpretację wspaniałego epickiego pieśniarza, Sagynbaja. W okresie rządów sowieckich akyni wciąż występowali, mimo że rząd zakazał wystawiania „mniejszych” eposów.” (www.unesco.pl)